قناعت یعنی دلخوش بودن به داراییها و نعمتهای خداوند. معنای آن این نیست که انسان کار نکند، تلاش را کنار بگذارد و گوشهای بنشیند. قناعت این است که به هرچه خدا داده، خشنود باشد.
برخی در هر حال به دارایی خود نگاه میکنند و خشنود زندگی میکنند. برخی دیگر، هرچه داشته باشند، باز هم غر میزنند و آرامش روحی ندارند. آن شخص حریص است و آن که دلخوش است، قانع است.
در احادیث آمده است که انسان قانع آسوده است و اضطراب و ناراحتی روحی ندارد. راه رسیدن به قناعت این است که انسان به نعمتهای خدا فکر کند و در نعمتهای مادی به زیردست خود نگاه کند، نه به بالادست.
اگر کسی در دل میگوید چرا خدا به فلان کس خانه و خودرو و ثروت داده و به من نداده، در حقیقت از خدا و از حال موجود خود ناراضی است. همین شخص اگر به آسایشگاه معلولان برود، مانند آسایشگاه فیاضبخش، وضعیت انسانهایی را میبیند که آنان نیز انساناند، اما در چه حالی زندگی میکنند.
در یکی از همین آسایشگاهها، جوانی رشید دیده میشد که هر دو دست را از کتف نداشت و ظرف غذا روی زمین بود. با قاشق از روی زمین غذا میخورد. بااینحال، هنگام ورود مهمان برخاست و سلام کرد و با ادب تعارف نمود.
در تبریز نیز، حدود هشت نه سال پیش، در خیریه جانبازان اباعبدالله الحسین (ع) جوانی هجدهساله بود که از بیخ کتف دست نداشت؛ اما بسیار خوشچهره و خوشاخلاق بود و تابلوهای مینیاتور و تذهیب در سطحی بالا میساخت. همه آثارش از پیش به خیریه فروخته میشد. بعدها ازدواج کرد و آثار هنریاش در کشور شناخته شد.
دستهایش مادرزادی نبود که نباشد. در نه دهسالگی دستش به کابل سهفاز خورد و سوخت؛ از آن پس دست نداشت. بااینهمه، از عمق دل میگفت الحمدلله. وقتی سبب را پرسیدند، گفت اگر دست میداشتم، شاید مانند بسیاری از جوانان با دستم گناه میکردم؛ الحمدلله که دستی ندارم تا با آن گناه کنم و روز قیامت پاسخ بدهم. همینکه اذان گفتند، عذر خواست و به نماز ایستاد. این حال، از درس اخلاق ده مرجع هم مؤثرتر بود.
قناعت یعنی به نعمتهایی که هست نگاه کردن. شب به بخش بیماران سرطانی رفتن و دیدن که چه نیازها و آههایی هست، و چه کسانی آرزو دارند سالم باشند و حال تو را داشته باشند. حتی اگر انسان بزرگترین ثروتمند کشور شود، باز چیزی کم خواهد داشت. همیشه گوشهای از کار دنیا میلنگد. آن مقداری که خدا داده، باید مایه خشنودی باشد؛ نه ناسپاسی که هر چه درد و بلا بوده به من رسیده است. بدن سالم است، گوش و چشم هست. باید گفت الحمدلله.
و اگر امیرالمؤمنین علی (ع) هست، میتوان گفت علی دارم، چه غم دارم. دعا هم همین است: خدایا، به تو پناه میبرم از کمی قناعت؛ یعنی از اینکه دل ناخشنود باشد و دائم بگوید من کم دارم و دیگران خوشبختاند. چنین نیست.
عهدین - عهد تا عهد ظهور امام زمان (عج)