حجت خدا در هر زمان حاضر است؛ این حقیقت در فرازی از دعای ندبه آمده که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله را بیم‌دهنده می‌خواند و برای هر قومی هدایتگری قائل است. آیه هفتم سوره رعد همین را می‌گوید: «إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ». اگر مردمی هدایتگر زنده نداشته باشند، می‌توانند بگویند اگر ما هم پیامبر و معجزه‌اش را می‌دیدیم، ایمان می‌آوردیم. پس باید کسی باشد که حجت را برای تک‌تک افراد تمام کند؛ چه کسی که در خانواده‌ای دیندار بزرگ شده و چه کسی که هرگز سخن درستی از دین نشنیده است.

انذار پیامبر و حجت خدا در هر زمان

هیچ کتاب آسمانی به اندازه قرآن از آخرت سخن نگفته است. در بسیاری از متون پیشین، بیم و وعده بیشتر به همین دنیا برمی‌گردد: قحطی، بیماری، جنگ و چیرگی بیگانگان. قرآن عذاب دنیا را عذاب کوچک‌تر می‌داند و عذاب اصلی را در آخرت. انذار یعنی هشدار پیش از آنکه راه بازگشت بسته شود. آتش آن روز نیز با هر کس به اندازه سهم او از ستم و غصب حق رفتار می‌کند؛ هرچه انسان به ستمگران شبیه‌تر باشد، به آن آتش نزدیک‌تر است. کسی که می‌داند دیگری برای مسئولیتی شایسته‌تر است و باز آن را رها نمی‌کند، در اندازه خود همین راه را می‌رود.

اما انذار بدون هدایتگر ناتمام می‌ماند. در روایات امام باقر و امام صادق علیهماالسلام آمده است که منذر، رسول خداست و در هر روزگار امامی از اهل‌بیت هست که مردم را به آنچه پیامبر آورده راه می‌نماید؛ نخست امیرالمؤمنین علیه‌السلام و سپس اوصیای او یکی پس از دیگری. «هر قوم» یعنی مردم هر عصر، و هدایتگر هر قوم امام همان عصر است.

حجت آشکار و حجت پنهان

امیرالمؤمنین علیه‌السلام به کمیل فرمود زمین هیچ‌گاه از کسی که حجت خدا را برپا دارد خالی نمی‌ماند؛ این حجت یا آشکار و شناخته‌شده است یا بیمناک و پنهان. غیبت امام زمان علیه‌السلام از همین گونه است و حجت خدا در هر زمان، حتی پشت پرده غیبت، حاضر است. پنهان بودن به معنای بی‌اثر بودن نیست؛ حضرت خضر کشتی را معیوب کرد و دیواری را برپا داشت، بی‌آنکه حتی حضرت موسی از حکمت کارش خبر داشته باشد. پرسش «پس کی؟» نیز تازه نیست؛ قرآن در آیه ۴۸ سوره یونس از کسانی می‌گوید که می‌پرسیدند این وعده کی خواهد بود. منتظر واقعی، در برابر این پرسش بر عهد خود می‌ماند.

غدیر؛ هدایتگر پس از پیامبر

دعای ندبه پس از «لکل قوم هاد» بی‌درنگ به غدیر می‌رسد: «مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ». پیامبر پیش از این جمله از مردم اقرار گرفت که آیا او به مؤمنان از خودشان سزاوارتر نیست. دوستی را با فرمان نمی‌توان ساخت و برای اعلام یک دوستی ساده، نگه داشتن کاروان بزرگ حج در گرمای بیابان لازم نبود. آیه تبلیغ و آیه اکمال دین، وزن این اعلام را نشان می‌دهند. شرح فراز پیشین را در تفسیر دعای ندبه جلسه ۵۱ و بررسی بیشتر را در مقاله معنای مولا در غدیر دنبال کنید. ویدئوی کامل جلسه پنجاه‌ودوم در همین صفحه است.

فهرست زمانی سخنرانی:

  • 00:00 - ادامه بحث «لکل قوم هاد» در دعای ندبه
  • 03:30 - چرا اتمام حجت به هدایتگر زنده نیاز دارد
  • 07:10 - تأکید ویژه قرآن بر آخرت و نام‌های دوزخ
  • 14:20 - باورهای کهن درباره جهان پس از مرگ
  • 21:30 - عذاب اصلی در آخرت و معنای خلود
  • 25:10 - سهم هر کس از ظلم و غصب حق
  • 39:30 - روایات امام باقر (ع) درباره هادیان پس از پیامبر (ص)
  • 50:20 - امامان دوازده‌گانه و غیبت امام زمان (عج)
  • 54:00 - زمین هیچ‌گاه از حجت خدا خالی نیست
  • 57:30 - امامت انتخابی نیست؛ خدا امام را برمی‌گزیند
  • 15:30 - غدیر و آیه تبلیغ
  • 19:10 - حدیث ثقلین؛ قرآن و عترت جدا نمی‌شوند
  • 30:00 - لقب امیرالمؤمنین ویژه امام علی (ع)
  • 37:10 - معنای مولا؛ دوستی یا سرپرستی
  • 48:00 - یادآوری غدیر در جمع صحابه
  • 06:00 - آیه اکمال دین و روز کامل شدن اسلام
  • 16:00 - جمع‌بندی و دعا برای فرج
منذر کسی است که پیش از رسیدن خطر هشدار می‌دهد و راه بازگشت را نشان می‌دهد؛ این نقش پیامبر اکرم (ص) است. هاد کسی است که در هر زمان مردم را به همان پیام برساند و حجت را تمام کند. بر اساس روایت امام باقر (ع) در کافی، هدایتگر پس از پیامبر (ص) امیرالمؤمنین علی (ع) و سپس اوصیای او یکی پس از دیگری هستند.
حجت خدا گاه آشکار و شناخته‌شده است و گاه بیمناک و پنهان؛ این تعبیر امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۱۴۷ نهج‌البلاغه است. غیبت به معنای نبودن امام نیست، بلکه به معنای پنهان بودن اوست. نقش هدایتگر در این دوران از راه معارف اهل بیت (ع)، عالمان راستین و اثر وجود امام ادامه دارد.
دوستی با دستور ساخته نمی‌شود و اعلام آن نیازی به متوقف کردن کاروان حج و گرد آوردن همه حاجیان نداشت. آیه تبلیغ از پیامی سخن می‌گوید که اگر رسانده نشود، گویی رسالت ناتمام مانده است. این وزن، با سرپرستی و ولایت سازگار است، نه با یک توصیه عاطفی ساده.
در حدیث ثقلین، قرآن و عترت دو یادگار گران‌بها معرفی شده‌اند که تا روز قیامت از هم جدا نمی‌شوند. لازمه این سخن آن است که در هر زمان، کسی از اهل بیت (ع) در کنار قرآن حاضر باشد. این همان معنای هدایتگر هر قوم است که امروز در وجود امام زمان (عج) تحقق دارد.
تصویر صوت