آیه نجوا آیه‌ای از قرآن است که در میان همه یاران پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله تنها یک نفر به آن عمل کرد: امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام. این نمونه نشان می‌دهد چرا دعای ندبه برای بیان جایگاه امیرالمؤمنین به آیات و روایاتی تکیه می‌کند که مخالفان نیز پذیرفته‌اند. با سخنی که طرف مقابل قبول ندارد نمی‌توان او را قانع کرد؛ اما انسان منصف، وقتی مقدمات را خودش پذیرفته باشد، از نتیجه نیز نمی‌گریزد.

غدیر؛ بیعتی که همه پذیرفتند

در غدیر همه بیعت کردند؛ حتی کسانی که بعدها حق امیرالمؤمنین را کنار گذاشتند. در منابع اهل سنت، از جمله مسند احمد، آمده است که یکی از بزرگان صحابه به او تبریک گفت که مولای هر مؤمن و مؤمنه شده است. اگر مولا فقط دوست معنا می‌داد، این تبریک بی‌معنا بود؛ گویی پیش از آن روز دوستی‌ای در کار نبوده است. پیامبر در خطبه غدیر تصریح کرد که آیه تبلیغ درباره علی نازل شده و از منافقانی که در جلسه‌های پنهان او را «گوش» می‌نامیدند، باخبر است؛ طعنه‌ای که قرآن در آیه ۶۱ سوره توبه ثبت کرده است. زبان آن جمع «بله» می‌گفت، اما همه دل‌ها همراه زبان نبود.

آیه‌هایی که در جای خود محفوظ ماندند

آیه تطهیر در میان آیات خطاب به همسران پیامبر آمده و ناگهان ضمیرها از مؤنث به مذکر تغییر می‌کند. آیه اکمال دین نیز میان احکام خوراکی سوره مائده قرار گرفته است. جای آیه‌ها را خود پیامبر تعیین می‌کرد؛ این چینش حکیمانه، انگیزه حذف این آیات را از میان برد و آن‌ها را از سرنوشت کتاب‌های پیشین حفظ کرد.

آیه نجوا و دعای پیامبر در غدیر

در آیه ۱۲ سوره مجادله، خداوند دستور داد هر کس می‌خواهد با پیامبر خصوصی سخن بگوید، پیش از آن صدقه بدهد. مفسران اهل سنت نیز نقل کرده‌اند که پیش از آنکه آیه بعد این حکم را بردارد، جز امیرالمؤمنین کسی به آیه نجوا عمل نکرد. با این پیشینه، دعای پیامبر در غدیر معنای روشنی می‌یابد: خدایا دوست بدار هر که او را دوست دارد، دشمن بدار هر که با او دشمنی کند، یاری کن هر که یاری‌اش کند و خوار کن هر که خوارش سازد.

هر کس سرپرستی علی را بپذیرد، خدا سرپرستی او را به عهده می‌گیرد و هر کس این مکتب را یاری کند، از یاری خدا بهره‌مند می‌شود. بزرگ‌ترین خذلان نیز گرفتار شدن در دنیاست. شرح بخش پیشین را در جلسه ۵۲ تفسیر دعای ندبه و تحلیل این دعا را در مقاله یاری ولایت ببینید. ویدئوی کامل جلسه پنجاه‌وسوم در همین صفحه است.

فهرست زمانی سخنرانی:

  • 00:00 - تبریک میلاد امیرالمؤمنین (ع) و ادامه بحث غدیر
  • 02:50 - استدلال با مقدماتی که مخالف هم می‌پذیرد
  • 05:45 - روز الست و پذیرش ربوبیت خدا
  • 08:30 - بیعت غدیر و تبریک «بخ بخ»
  • 10:00 - آیه تطهیر در میان آیات همسران پیامبر (ص)
  • 17:05 - چینش آیات و حفظ قرآن از تحریف
  • 28:30 - آیه اکمال دین در میان احکام خوراکی
  • 31:20 - خطبه غدیر و آیه تبلیغ
  • 37:00 - ختم نبوت و آیه ولایت در خطبه غدیر
  • 39:50 - آگاهی پیامبر (ص) از منافقان
  • 42:45 - آیه «هو اذن» و طعنه منافقان
  • 51:15 - بیعت بنی‌اسرائیل زیر کوه
  • 57:00 - احتجاج امیرالمؤمنین (ع) با فضائل خود
  • 59:50 - آیه نجوا؛ تنها یک عامل
  • 08:20 - نسخ آیه نجوا و درس آن
  • 19:45 - معنای ولایت در لغت
  • 22:40 - «اللهم وال من والاه»؛ سرپرستی خدا
  • 25:25 - «وانصر من نصره»؛ یاری مکتب علوی
  • 39:40 - خذلان و گرفتاری در دنیا
آیه دوازدهم سوره مجادله دستور داد هر کس می‌خواهد با پیامبر اکرم (ص) خصوصی سخن بگوید، پیش از آن صدقه بدهد. پس از مدتی کوتاه، آیه بعد این حکم را برداشت. مفسران شیعه و سنی نقل کرده‌اند که در این فاصله فقط امیرالمؤمنین علی (ع) به آن عمل کرد و خود فرمود کسی پیش و پس از من به آن عمل نکرد.
در آن آیات، ضمیرها مؤنث است و ناگهان در بخش تطهیر به ضمیر مذکر تغییر می‌کند؛ نشانه‌ای که این بخش خطاب دیگری دارد. قرار گرفتن این جمله در میان آیات دیگر، انگیزه حذف آن را از بین برد و آن را محفوظ نگه داشت. آیه اکمال دین در سوره مائده نیز چنین وضعی دارد.
ولایت در لغت به معنای سرپرستی و عهده‌داری امور است. این دعای پیامبر اکرم (ص) یعنی خدایا سرپرستی کسی را بپذیر که سرپرستی علی (ع) را پذیرفته است. کسی که خود را به ولایت امیرالمؤمنین (ع) بسپارد، خدا تدبیر کار او را به عهده می‌گیرد.
استدلال وقتی اثر دارد که از مقدماتی آغاز شود که طرف مقابل قبول دارد. اهل بیت (ع) در مناظره‌هایشان نیز همین روش را داشتند. حدیث غدیر، آیه تبلیغ، آیه نجوا و حدیث منزلت در منابع اهل سنت نقل شده‌اند و هر انسان منصفی می‌تواند آن‌ها را بسنجد.
تصویر صوت