حدیث منزلت شاید روشنترین سند جایگاه امیرالمؤمنین علی علیهالسلام باشد؛ تا آنجا که اگر غدیر و دیگر دلیلها هم نبود، همین یک جمله برای اثبات جانشینی کافی بود. دعای ندبه میگوید پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله علی را در جایگاه هارون نسبت به موسی نشاند و به او فرمود: تو برای من به منزله هارون برای موسایی، جز آنکه پس از من پیامبری نیست.
حدیث منزلت در غزوه تبوک
پیامبر برای غزوه تبوک به سوی مرزهای روم حرکت کرد؛ نبردی با امپراتوریای مجهز که مدینه را در برابر منافقان و دشمنان داخلی بیدفاع میگذاشت. این بار امیرالمؤمنین در مدینه ماند. منافقان بیدرنگ دو شایعه ساختند: یکی اینکه پیامبر از او دلگیر است و دیگری تمسخر فرماندهای که در شهر کنار زنان و کودکان مانده است. این دو ادعا یکدیگر را نقض میکردند؛ همان شیوهای که مخالفان پیامبر را هم ساحر مینامیدند و هم دیوانه.
پاسخ پیامبر دلجویی ساده نبود؛ جایگاهی را اعلام کرد که قرآن برای هارون ثبت کرده است. این حدیث در منابع شیعه و سنی، از جمله صحیح بخاری و صحیح مسلم، به حد تواتر رسیده و ابن عبدالبر آن را از استوارترین روایات شمرده است.
هارون برای موسی چه جایگاهی داشت؟
حضرت موسی در آغاز رسالت، به تعبیر آیات ۲۹ تا ۳۲ سوره طه، از خدا خواست وزیری از خاندانش برایش قرار دهد؛ برادرش هارون را، تا پشتش را با او محکم کند و او را در کارش شریک سازد. وزارت، برادری، پشتیبانی، شراکت در مأموریت و جانشینی در غیاب موسی، همه برای هارون ثابت است. پیامبر همه اینها را برای امیرالمؤمنین ثابت کرد و فقط نبوت را استثنا فرمود. استثنای دقیق نبوت یعنی بقیه جایگاهها باقی است. در نقل ابن عباس آمده است که پیامبر افزود شایسته نیست بروم مگر آنکه تو جانشین من باشی و تو پس از من ولیّ هر مؤمنی.
تکرار قصه سامری
قرآن بخش بزرگی از آیاتش را به بنیاسرائیل اختصاص داده تا امت اسلام از آن عبرت بگیرد. در غیاب موسی، سامری گوساله ساخت و مردم هارون را تنها گذاشتند؛ همانگونه که پس از پیامبر، امیرالمؤمنین خانهنشین شد. موسی سرانجام سامری را به دوری از مردم محکوم کرد. حدیث منزلت در کنار این قصه، هشداری است که همان آزمون پس از پیامبر تکرار میشود و مظلومیتی که آن روز آغاز شد هنوز ادامه دارد. ادامه این بحث را در جلسه ۵۴ تفسیر دعای ندبه و تحلیل بیشتر را در مقاله وزیر و جانشین پیامبر ببینید. ویدئوی کامل جلسه پنجاهوپنجم در همین صفحه است.
عهدین - عهد تا عهد ظهور امام زمان (عج)