شباهت هارون و امیرالمؤمنین کلید فهم یکی از مهم‌ترین فرازهای دعای ندبه است. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام برای او به منزله هارون برای موسی است، جز آنکه پس از او پیامبری نیست. پس باید از قرآن پرسید هارون چه جایگاهی داشت تا روشن شود علی چه جایگاهی دارد.

شراکت در رسالت

هارون ابزار کار موسی نبود؛ هر دو با هم مأموریت گرفتند. در آیات ۴۳ و ۴۴ سوره طه، خطاب دوتایی است: هر دو به سوی فرعون بروید که طغیان کرده و با او نرم سخن بگویید، شاید پند گیرد یا بترسد. خدا در همان خطاب به هر دو اطمینان داد که با آنان است و می‌شنود و می‌بیند. در سوره صافات نیز منت، نجات، پیروزی و کتاب روشن به هر دو نسبت داده شده است.

جایگاه موسی بالاتر است و هارون از او پیروی می‌کند، اما خدا هر دو را با هم می‌بیند؛ همان‌گونه که امام حسین علیه‌السلام ده سال پیرو امامت امام حسن علیه‌السلام بود و از جایگاه خود چیزی کم نداشت. رسول در قرآن یعنی صاحب مأموریت الهی؛ قرآن حتی فرشتگان را رسول خوانده است. با خاتمیت، نبوت پایان یافت، نه هر مأموریت الهی.

وزیری که خدا قرار می‌دهد

آیه ۳۵ سوره فرقان می‌گوید به موسی کتاب دادیم و برادرش هارون را همراه او وزیر قرار دادیم. وزیر را خدا قرار می‌دهد، نه انتخاب مردم. همین معنا در آغاز دعوت علنی اسلام تکرار شد: در ماجرای یوم الدار، تنها امیرالمؤمنین به یاری پیامبر برخاست و پیامبر او را برادر، وصی و جانشین خود خواند؛ گزارشی که طبری و دیگر مورخان اهل سنت آورده‌اند.

شباهت هارون و امیرالمؤمنین در مرجعیت و پاکی

در تورات، خدا هارون و پسرانش را برای کهانت برگزید و پس از درگذشت هارون، موسی لباس کهانت را بر پسرش العازار پوشاند. مرجعیت دین در خاندان وزیر پیامبر ماند؛ همان‌گونه که پیامبر فرمود من شهر علمم و علی در آن است. نام هارون نماد پاکی هم بود؛ وقتی قوم به حضرت مریم سلام‌الله‌علیها تهمت زدند، به تعبیر آیه ۲۸ سوره مریم او را «خواهر هارون» خواندند و گفتند پدر و مادرت اهل بدی نبودند.

در تورات آمده است که گروهی بر موسی و هارون شوریدند و جایگاه هارون را نپذیرفتند، تا آنکه عصای او در برابر چشم همه شکوفه داد و بادام آورد. این نیز وجهی دیگر از شباهت هارون و امیرالمؤمنین است؛ حسادت به جایگاه وصی، پیش از اسلام هم سابقه داشت. ادامه بحث را در جلسه ۵۵ تفسیر دعای ندبه و مقاله حدیث یوم الدار دنبال کنید. ویدئوی کامل جلسه پنجاه‌وششم در همین صفحه است.

فهرست زمانی سخنرانی:

  • 00:00 - آغاز بحث شباهت‌های هارون (ع) و امیرالمؤمنین (ع)
  • 02:30 - جایگاهی که حسودان بنی‌اسرائیل به آن حمله کردند
  • 07:40 - تفاوت رسول و نبی
  • 10:20 - رسول در قرآن؛ از فرشته تا مأمور الهی
  • 12:55 - «اذهبا الی فرعون»؛ رسالت مشترک موسی و هارون (ع)
  • 15:30 - آیات سوره صافات؛ منت خدا بر هر دو برادر
  • 18:05 - وعده غلبه و کتاب مستبین
  • 23:15 - موسی و هارون (ع) در تورات و مزامیر
  • 25:50 - کهانت در نسل هارون (ع)
  • 28:25 - هارون (ع) پیش از موسی (ع) درگذشت
  • 33:30 - «و اجعل لی وزیرا»؛ وزیر را خدا قرار می‌دهد
  • 36:10 - نخستین مؤمنان؛ حضرت خدیجه (س) و امیرالمؤمنین (ع)
  • 38:45 - «و جعلنا معه اخاه هارون وزیرا»
  • 41:20 - آیه انذار و ماجرای یوم الدار
  • 43:55 - «انّ هذا اخی و وصیی و خلیفتی فیکم»
  • 51:40 - نقل یوم الدار در منابع اهل سنت
  • 54:15 - خاتمیت و علمای امت
  • 56:50 - مرجعیت دینی در خاندان هارون (ع)
  • 59:20 - لباس کهانت و جانشینی العازار
  • 02:00 - «انا مدینة العلم و علی بابها»
  • 07:10 - نماد پاکی و عصمت؛ «یا اخت هارون»
  • 09:45 - لباس کاهن اعظم و نماد شفاعت
  • 14:55 - شورش بر ضد هارون (ع) و شکوفه دادن عصا
  • 17:30 - محبت امیرالمؤمنین (ع)؛ گنج آخرالزمان
هر دو برادر و وزیر پیامبر زمان خود بودند، در مأموریت او شریک شدند، از نخستین روز دعوت کنارش ایستادند، مرجعیت دینی در نسلشان قرار گرفت و نماد پاکی و طهارت بودند. پیامبر اکرم (ص) در حدیث منزلت همه این جایگاه‌ها را جز نبوت برای امیرالمؤمنین (ع) ثابت کرد.
نبی کسی است که از جانب خدا خبر می‌گیرد و رسول کسی است که مأموریتی برای ابلاغ دارد. رابطه این دو در قرآن عموم و خصوص من وجه است؛ قرآن حتی از فرشتگان مأمور با عنوان رسول یاد می‌کند. پس پایان نبوت با خاتمیت، به معنای پایان هر مأموریت الهی نیست.
پس از نزول آیه «وَأَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ»، پیامبر اکرم (ص) خویشانش را دعوت کرد و پرسید چه کسی در این کار یاری‌اش می‌کند تا برادر، وصی و جانشینش باشد. تنها امیرالمؤمنین علی (ع) برخاست و پیامبر (ص) او را چنین معرفی کرد. این ماجرا را طبری و دیگر مورخان اهل سنت نقل کرده‌اند.
تورات نیز جایگاه هارون (ع) و فرزندانش را در دیانت بنی‌اسرائیل ثبت کرده است؛ از برگزیدن آنان برای کهانت تا انتقال لباس کهانت به العازار. این گزارش‌ها نشان می‌دهد که سنت جانشینی در خاندان وزیر پیامبر، پیش از اسلام هم سابقه داشته است.
تصویر صوت