شجره واحده تعبیری است که دعای ندبه از زبان پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل می‌کند: من و علی از یک درختیم و دیگر مردم از درختان گوناگون. پیش از آن، دعا جمله دیگری آورده است: هر کس من پیامبر اویم، علی امیر اوست. پیامبری که برای هر سریه کوچک امیری معین می‌کرد، امت را پس از خود بی‌سرپرست رها نمی‌کرد؛ همان‌گونه که حضرت موسی هنگام رفتن به میقات، هارون را جانشین خود در میان قوم گذاشت.

امیر بودن امیرالمؤمنین

پیامبر هر گاه سپاهی را می‌فرستاد، امیری برایش تعیین می‌کرد و سفارش می‌کرد به نام خدا و در راه خدا بروند، در غنیمت خیانت نکنند، کشته‌ها را مثله نکنند و پیمان نشکنند. امیر یعنی کسی که فرمان می‌دهد و فرمانش اجرا می‌شود. امیرالمؤمنین علیه‌السلام پس از ماجرای حکمیت، با حسرت فرمود دیروز امیر بودم و امروز مأمور شده‌ام؛ جمله‌ای که تلخی کنار زدن امیر را نشان می‌دهد.

امامان اهل‌بیت با معیار دیگران سنجیده نمی‌شوند. با رحلت پیامبر، نبوت و وحی تشریعی پایان یافت، اما پیوند آنان با عالم غیب ادامه داشت. در روایات، امامان «محدَّث» خوانده شده‌اند؛ یعنی فرشتگان با ایشان سخن می‌گفتند، بی‌آنکه پیامبر باشند.

شجره واحده در قرآن و روایات

جابر بن عبدالله انصاری نقل می‌کند که پیامبر به امیرالمؤمنین فرمود مردم از درختان گوناگون‌اند و من و تو از یک درخت؛ سپس آیه چهارم سوره رعد را خواند که از باغ‌ها و نخل‌هایی می‌گوید که با یک آب سیراب می‌شوند و میوه‌هایشان برتری‌های گوناگون دارد. در روایتی دیگر، این درخت جزء به جزء معرفی شده است: پیامبر ریشه آن، امیرالمؤمنین شاخه اصلی، امام حسن و امام حسین علیهماالسلام میوه‌هایش و شیعیان برگ‌های آن. قرآن نیز در سوره ابراهیم کلمه طیبه را به درختی تشبیه می‌کند که ریشه‌اش استوار و شاخه‌اش در آسمان است.

شجره واحده در عمل هم دیده شد. در لیلة‌المبیت، امیرالمؤمنین در بستر پیامبر خوابید تا او از مکه بیرون برود و آیه ۲۰۷ سوره بقره درباره کسی نازل شد که جان خود را برای رضای خدا می‌فروشد.

از درخت ولایت تا انس با مرگ

خانه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها و امیرالمؤمنین از برترین خانه‌هایی است که به تعبیر آیه نور، خدا اجازه داد نامش در آن بلند شود؛ خانه‌ای که اهلش به نذر وفا می‌کردند. ثمره چنین درختی، آرامش در برابر مرگ است. امیرالمؤمنین فرمود انس پسر ابوطالب به مرگ از انس کودک به سینه مادر بیشتر است. ترس ما از مرگ از آنجاست که دنیا را آباد و آخرت را ویران کرده‌ایم. بحث پیشین را در جلسه ۵۳ تفسیر دعای ندبه و شرح بیشتر را در مقاله درخت ولایت ببینید. ویدئوی کامل جلسه پنجاه‌وچهارم در همین صفحه است.

فهرست زمانی سخنرانی:

  • 00:00 - پایان بحث غدیر؛ جانشین به مردم واگذار نشد
  • 03:15 - ضرورت پاسخ به پرسش‌های نسل جوان
  • 06:40 - مهربانی پیامبر اکرم (ص) با امام حسن (ع) و امام حسین (ع)
  • 13:15 - ختم نبوت و ادامه ارتباط با عالم غیب
  • 19:50 - محدَّث بودن امامان و مصحف حضرت فاطمه (س)
  • 33:05 - اهل بیت (ع) را با معیار دیگران نسنجیم
  • 46:20 - «فعلی امیره»؛ سفارش پیامبر (ص) به امیران سپاه
  • 49:35 - اعتراف مخالفان به علم امیرالمؤمنین (ع)
  • 51:45 - «انا و علی من شجرة واحدة»
  • 53:00 - آیه چهارم سوره رعد؛ یک آب و میوه‌های گوناگون
  • 59:30 - لیلة‌المبیت و آیه «یشری نفسه»
  • 02:50 - ریشه، شاخه، میوه و برگ درخت ولایت
  • 09:30 - کلمه طیبه و شجره طیبه در قرآن
  • 12:50 - درخت طوبی و خانه امیرالمؤمنین (ع)
  • 19:25 - حضرت موسی (ع) و ندای درخت در وادی مقدس
  • 22:40 - آیه نور و خانه‌هایی که نام خدا در آن بلند است
  • 32:40 - وفای اهل بیت (ع) به نذر در سوره انسان
  • 36:00 - انس امیرالمؤمنین (ع) با مرگ
  • 39:15 - چرا از مرگ می‌ترسیم
  • 42:35 - پیروی از هوا و آرزوی دراز
  • 49:15 - گریه برای خدا و جمع‌بندی
این جمله می‌گوید هر کس پیامبری پیامبر اکرم (ص) را پذیرفته، باید امارت امیرالمؤمنین علی (ع) را نیز بپذیرد. پیامبر (ص) برای هر سریه کوچک امیری تعیین می‌کرد؛ پس رها کردن کل امت بدون امیر با سیره او سازگار نیست. لقب امیرالمؤمنین نیز ویژه همین جایگاه است.
محدَّث کسی است که فرشتگان با او سخن می‌گویند، بی‌آنکه پیامبر باشد. با رحلت پیامبر اکرم (ص) وحی تشریعی پایان یافت، اما ارتباط با عالم غیب بسته نشد. روایات متعددی امامان اهل بیت (ع) را محدَّث معرفی می‌کنند و مصحف حضرت فاطمه (س) نیز از همین سنخ است.
بر اساس نقل جابر بن عبدالله، پیامبر اکرم (ص) پس از این جمله آیه چهارم سوره رعد را تلاوت کرد که از درختانی سخن می‌گوید که با یک آب سیراب می‌شوند اما میوه‌های گوناگون دارند. یگانگی ریشه پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین (ع) در کنار تفاوت دیگر مردم، پیام این تلاوت است.
ترس از مرگ اغلب از آنجاست که دنیا آباد شده و آخرت ویران مانده است؛ کسی دوست ندارد از آبادانی به ویرانه برود. امیرالمؤمنین (ع) از دو خطر بزرگ هشدار داده است: پیروی از هوای نفس و آرزوی دراز. کسی که از این دو دوری کند و برای آخرت توشه بردارد، مرگ را آغاز دیدار می‌بیند.
تصویر صوت