شجره واحده تعبیری است که دعای ندبه از زبان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نقل میکند: من و علی از یک درختیم و دیگر مردم از درختان گوناگون. پیش از آن، دعا جمله دیگری آورده است: هر کس من پیامبر اویم، علی امیر اوست. پیامبری که برای هر سریه کوچک امیری معین میکرد، امت را پس از خود بیسرپرست رها نمیکرد؛ همانگونه که حضرت موسی هنگام رفتن به میقات، هارون را جانشین خود در میان قوم گذاشت.
امیر بودن امیرالمؤمنین
پیامبر هر گاه سپاهی را میفرستاد، امیری برایش تعیین میکرد و سفارش میکرد به نام خدا و در راه خدا بروند، در غنیمت خیانت نکنند، کشتهها را مثله نکنند و پیمان نشکنند. امیر یعنی کسی که فرمان میدهد و فرمانش اجرا میشود. امیرالمؤمنین علیهالسلام پس از ماجرای حکمیت، با حسرت فرمود دیروز امیر بودم و امروز مأمور شدهام؛ جملهای که تلخی کنار زدن امیر را نشان میدهد.
امامان اهلبیت با معیار دیگران سنجیده نمیشوند. با رحلت پیامبر، نبوت و وحی تشریعی پایان یافت، اما پیوند آنان با عالم غیب ادامه داشت. در روایات، امامان «محدَّث» خوانده شدهاند؛ یعنی فرشتگان با ایشان سخن میگفتند، بیآنکه پیامبر باشند.
شجره واحده در قرآن و روایات
جابر بن عبدالله انصاری نقل میکند که پیامبر به امیرالمؤمنین فرمود مردم از درختان گوناگوناند و من و تو از یک درخت؛ سپس آیه چهارم سوره رعد را خواند که از باغها و نخلهایی میگوید که با یک آب سیراب میشوند و میوههایشان برتریهای گوناگون دارد. در روایتی دیگر، این درخت جزء به جزء معرفی شده است: پیامبر ریشه آن، امیرالمؤمنین شاخه اصلی، امام حسن و امام حسین علیهماالسلام میوههایش و شیعیان برگهای آن. قرآن نیز در سوره ابراهیم کلمه طیبه را به درختی تشبیه میکند که ریشهاش استوار و شاخهاش در آسمان است.
شجره واحده در عمل هم دیده شد. در لیلةالمبیت، امیرالمؤمنین در بستر پیامبر خوابید تا او از مکه بیرون برود و آیه ۲۰۷ سوره بقره درباره کسی نازل شد که جان خود را برای رضای خدا میفروشد.
از درخت ولایت تا انس با مرگ
خانه حضرت زهرا سلاماللهعلیها و امیرالمؤمنین از برترین خانههایی است که به تعبیر آیه نور، خدا اجازه داد نامش در آن بلند شود؛ خانهای که اهلش به نذر وفا میکردند. ثمره چنین درختی، آرامش در برابر مرگ است. امیرالمؤمنین فرمود انس پسر ابوطالب به مرگ از انس کودک به سینه مادر بیشتر است. ترس ما از مرگ از آنجاست که دنیا را آباد و آخرت را ویران کردهایم. بحث پیشین را در جلسه ۵۳ تفسیر دعای ندبه و شرح بیشتر را در مقاله درخت ولایت ببینید. ویدئوی کامل جلسه پنجاهوچهارم در همین صفحه است.
عهدین - عهد تا عهد ظهور امام زمان (عج)