فصاحت امیرالمؤمنین یکی از روشن‌ترین شباهت‌های امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام با حضرت هارون است؛ شباهتی که دعای ندبه با یادآوری حدیث منزلت به آن اشاره می‌کند. حضرت موسی هنگام مأموریت، به تعبیر آیه ۳۴ سوره قصص، از خدا خواست برادرش هارون را که زبانش از او فصیح‌تر بود همراهش کند تا یاور او باشد و تصدیقش کند؛ زیرا می‌ترسید او را دروغگو بشمارند.

هارون نماد کلام، علی امیر سخن

هارون زبان گویای رسالت موسی بود و امیرالمؤمنین سخنوری که بزرگان ادب عرب، از ابن ابی‌الحدید تا ابن خلدون، فصاحتش را برتر از همه شمرده‌اند. سخن او فقط واژه‌های زیبا نبود؛ حکمتی بود که دل‌ها را آرام می‌کرد. نهج‌البلاغه که سید رضی گرد آورده، تنها بخشی از این گنج است. جمله «سلونی قبل أن تفقدونی»، پیش از آنکه مرا از دست بدهید از من بپرسید، از ویژگی‌های اوست که کسی جز او بر منبر نگفت.

همان‌گونه که بنی‌اسرائیل در غیبت چهل‌روزه موسی، هارون را رها کردند و به گوساله روی آوردند، امت اسلام نیز قرآن ناطق را تنها گذاشت. اگر جمعیت بزرگ بنی‌اسرائیل جانشین موسی را در چند روز فراموش کردند، فراموشی غدیر نیز ناممکن نبود.

هدیه خدا و حسادت متدینان

آیه ۵۳ سوره مریم هارون را هدیه رحمت خدا به موسی می‌داند و امیرالمؤمنین هدیه خدا به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله بود؛ نخستین مردی که دعوت او را پذیرفت. در تورات، گروهی از متدینان بنی‌اسرائیل بر موسی و هارون شوریدند؛ همان‌گونه که خوارج پیشانی‌پینه‌بسته و حافظ قرآن در نهروان بر امیرالمؤمنین شمشیر کشیدند. ریشه هر دو حسادت بود؛ همان حسادتی که آیه ۵۴ سوره نساء از آن می‌پرسد: آیا به مردم بر آنچه خدا از فضلش به آنان داده حسد می‌برند؟

فصاحت امیرالمؤمنین در کنار سکوت او

هارون در لحظه خشم موسی، او را «پسر مادرم» خطاب کرد و سکوتش را چنین توضیح داد که ترسیدم بگویی میان بنی‌اسرائیل تفرقه انداختی. امیرالمؤمنین نیز پس از رحلت پیامبر برای حفظ اسلام سکوت کرد؛ فصاحت امیرالمؤمنین نشان می‌دهد این سکوت از سر ناتوانی نبود. پیامبر در پیمان برادری او را برادر خود برگزید و مادرش، حضرت فاطمه بنت اسد سلام‌الله‌علیها، را پس از مادر خود، مادر خویش خواند.

هارون تصدیق‌کننده موسی بود و امیرالمؤمنین صدیق اکبر. در روایتی که ابن مردویه و دیگران نقل کرده‌اند، صدیقان سه نفرند: حبیب نجار، مؤمن آل فرعون و علی بن ابی‌طالب که برترین آنان است. ادامه را در جلسه ۵۶ تفسیر دعای ندبه و مقاله حضرت فاطمه بنت اسد ببینید. ویدئوی کامل جلسه پنجاه‌وهفتم در همین صفحه است.

فهرست زمانی سخنرانی:

  • 00:00 - مرور بحث جایگاه هارون (ع) در میان یهودیان
  • 02:20 - فراموشی ۶۰۰ هزار نفر در غیبت موسی (ع) و فراموشی غدیر
  • 04:50 - دهه گمراهی؛ سی شب و ده شب افزوده
  • 07:10 - هارون (ع) نماد کلام و آل عمران
  • 09:40 - جریان‌های انحرافی در همه ادیان
  • 14:20 - نام‌های شبّر و شبیر و حسنین (ع)
  • 19:05 - «و اخی هارون هو افصح منی لسانا»
  • 20:20 - فصاحت امیرالمؤمنین (ع) در گفته بزرگان
  • 21:30 - سلونی قبل ان تفقدونی و نهج‌البلاغه
  • 26:15 - حکمت در کنار فصاحت
  • 33:25 - هارون (ع) هدیه خدا به موسی (ع)
  • 35:50 - «و وهبنا له من رحمتنا اخاه هارون نبیا»
  • 37:00 - درگیری با متدینان؛ از قورح تا خوارج نهروان
  • 38:15 - «ام یحسدون الناس علی ما آتاهم الله من فضله»
  • 42:55 - پیش‌گویی امیرالمؤمنین (ع) درباره نهروان
  • 45:05 - پیمان برادری و انتخاب امیرالمؤمنین (ع)
  • 47:40 - «یابن امّ» و نسب از مادر
  • 50:05 - سکوت هارون (ع) برای جلوگیری از تفرقه
  • 52:25 - حضرت فاطمه بنت اسد (س)؛ دومین زن مسلمان
  • 59:35 - «رحمک الله یا امی بعد امی»
  • 02:00 - «انی اخاف ان یکذبون» و «الم نشرح لک صدرک»
  • 04:25 - صدیق اکبر و صدیقون سه‌گانه
  • 06:50 - حذف‌ها از منابع
حضرت موسی (ع) در قرآن می‌گوید هارون از من فصیح‌تر است، پس او را با من بفرست تا مرا تصدیق کند. امیرالمؤمنین علی (ع) نیز سخنورترین فرد عرب پس از پیامبر اکرم (ص) بود؛ ابن ابی‌الحدید و ابن خلدون به برتری فصاحت او گواهی داده‌اند و نهج‌البلاغه بخشی از سخنان اوست.
قرآن از زبان هارون (ع) نقل می‌کند که ترسید موسی (ع) بگوید میان بنی‌اسرائیل تفرقه انداختی. او در برابر گمراهی هشدار داد، اما برای حفظ وحدت امت جنگ به راه نینداخت. امیرالمؤمنین (ع) نیز پس از رحلت پیامبر (ص) برای حفظ اصل اسلام همین راه را برگزید.
در هر دو ماجرا مخالفان از متدینان ظاهری بودند. در تورات گروهی از سران دینی بنی‌اسرائیل بر موسی و هارون (ع) شوریدند و خوارج نیز با پیشانی پینه‌بسته و قرآن از بر، بر امیرالمؤمنین (ع) شمشیر کشیدند. قرآن ریشه چنین دشمنی‌هایی را حسادت به فضل الهی می‌داند.
در روایات فراوانی از منابع شیعه و سنی، این لقب برای امیرالمؤمنین علی (ع) آمده است. در روایتی که ابن مردویه، فخر رازی و سیوطی نقل کرده‌اند، صدیقان سه نفر معرفی شده‌اند: حبیب نجار، مؤمن آل فرعون و علی بن ابی‌طالب (ع) که برترین آنان است.
تصویر صوت