امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام قرآن ناطق است؛ همان‌گونه که حضرت هارون شریک موسی در دریافت تورات و صاحب فرقان بود. دعای ندبه با یادآوری حدیث منزلت، جایگاه هارون را برای امیرالمؤمنین ثابت می‌کند و قرآن نشان می‌دهد هارون چه سهمی در کتاب آسمانی داشت. پس برای فهم نسبت امیرالمؤمنین با قرآن، باید نسبت هارون با تورات را شناخت.

فرقان؛ جداکننده حق از باطل

آیه ۴۸ سوره انبیاء می‌گوید به موسی و هارون فرقان و روشنایی و یادآوری برای پرهیزکاران دادیم. فرقان به هر دو برادر داده شد. در آیه ۵۳ سوره بقره، کتاب و فرقان جدا از هم آمده است؛ یعنی فرقان چیزی جز متن کتاب است: معیاری که حق و باطل را از هم جدا می‌کند. در امت اسلام، این معیار امیرالمؤمنین است؛ حق را باید با او سنجید، نه او را با سلیقه خود.

قرآن ناطق؛ شریک در کتاب

در سوره صافات آمده است که خدا کتاب روشنگر را به هر دو داد و هر دو را به راه راست هدایت کرد. بدون هارون، تورات از گمراهی حفظ نمی‌شد و بدون امیرالمؤمنین، قرآن از تفسیرهای نادرست در امان نمی‌ماند. همه مذاهب یک قرآن دارند؛ اختلاف در تفسیر است و تفسیر درست به مفسری نیاز دارد که از ظاهر و باطن کتاب آگاه باشد. امیرالمؤمنین در نهج‌البلاغه فرمود این قرآن است، از آن بخواهید سخن بگوید؛ اما سخن نمی‌گوید، من از آن به شما خبر می‌دهم.

در صفین، قرآن صامت را بر نیزه کردند تا در برابر قرآن ناطق بایستد. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله خبر داده بود که امیرالمؤمنین بر سر تأویل قرآن می‌جنگد، همان‌گونه که خود او بر سر تنزیلش جنگید؛ و نبرد با کسانی که قرآن می‌خوانند، از نبرد با بت‌پرستان دشوارتر بود.

شریک در معجزه و رسالت

هارون دستیار ساده نبود. در تورات آمده است که خدا به موسی فرمود به هارون بگو عصایش را بر نهرهای مصر دراز کند؛ او چنین کرد و قورباغه‌ها سراسر مصر را گرفتند. امیرالمؤمنین نیز در همه صحنه‌ها، از یوم الدار تا احد، که با زخم‌های فراوان از پیامبر دفاع کرد، شریک بار رسالت بود. پیامبر خبر داد که پس از او دوازده خلیفه می‌آیند؛ روایتی که در صحیح مسلم آمده و جابر بن سمره می‌گوید هیاهوی مردم نگذاشت بخشی از آن را بشنود.

تابوت عهد و میراث امامت

آیه ۲۴۸ سوره بقره نشانه فرمانروایی طالوت را آمدن تابوتی می‌داند که در آن آرامشی از سوی خدا و یادگاری از آل موسی و آل هارون بود. میراث آل هارون نشانه حقانیت بود. در امت اسلام نیز سلاح و میراث پیامبر نزد امامان است و امروز نزد امام زمان علیه‌السلام. شرح بیشتر را در مقاله تابوت عهد و جلسه قبل را در جلسه ۵۷ تفسیر دعای ندبه ببینید. ویدئوی کامل جلسه پنجاه‌وهشتم در همین صفحه است.

فهرست زمانی سخنرانی:

  • 00:00 - ادامه شباهت‌های هارون (ع) و امیرالمؤمنین (ع)
  • 02:15 - هارون (ع) تصدیق‌کننده موسی (ع)؛ لقب صدیق اکبر
  • 04:25 - فرقان؛ جداکننده حق از باطل
  • 06:40 - فرقانی که جدا از کتاب به موسی (ع) داده شد
  • 08:55 - حدیث دوازده خلیفه
  • 11:10 - برگزیدگی آل ابراهیم و آل عمران
  • 15:35 - یوم الدار و تمسخر بزرگان قریش
  • 17:50 - فراموشی پیمان؛ از گوساله‌پرستی تا غدیر
  • 24:30 - «و آتیناهما الکتاب المستبین»؛ هارون (ع) شریک کتاب
  • 26:45 - نماز امیرالمؤمنین (ع)؛ یادآور نماز پیامبر (ص)
  • 28:55 - اختلاف در تفسیر و نیاز به مفسر معصوم
  • 31:10 - قرآن صامت و قرآن ناطق؛ قرآن‌های سر نیزه
  • 37:50 - نقش هارون (ع) در معجزات موسی (ع)
  • 40:05 - فداکاری امیرالمؤمنین (ع) در احد
  • 42:20 - «اذهبا الی فرعون»؛ خطاب دوتایی قرآن
  • 44:30 - تنزیل و تأویل؛ نبرد با جمل و صفین و نهروان
  • 46:45 - تابوت عهد و میراث آل موسی و آل هارون
  • 49:00 - سلاح پیامبر (ص) نزد امام
  • 53:25 - میراث انبیا نزد امام زمان (عج)
  • 55:40 - نشانه‌های ظهور و صیحه آسمانی
  • 57:55 - عصای موسی (ع) و سحر ساحران
قرآن کتابی است که خود سخن نمی‌گوید و برای فهم درست آن به مفسری آگاه از ظاهر و باطنش نیاز است. امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه فرمود این قرآن را به سخن آورید، اما سخن نمی‌گوید و من از آن خبر می‌دهم. به همین دلیل امام معصوم را قرآن ناطق می‌نامند.
قرآن می‌فرماید به موسی و هارون (ع) فرقان، روشنایی و یادآوری برای پرهیزگاران دادیم. در آیه‌ای دیگر کتاب و فرقان جدا از هم آمده است؛ پس فرقان معیاری برای جدا کردن حق از باطل است که در امت اسلام در وجود امیرالمؤمنین (ع) تجلی یافت.
قرآن تابوت را که میراث آل موسی و آل هارون در آن بود، نشانه حقانیت فرمانروایی معرفی می‌کند. در روایات اهل‌بیت (ع) آمده است که سلاح پیامبر (ص) در میان ایشان همان جایگاه تابوت در بنی‌اسرائیل را دارد و نزد هر امامی باشد، امامت با اوست.
پیامبر اکرم (ص) خبر داد که امیرالمؤمنین (ع) بر سر تأویل قرآن می‌جنگد، همان‌گونه که او بر سر تنزیلش جنگید. دشمنان پیامبر (ص) بت‌پرست بودند، اما مخالفان امیرالمؤمنین (ع) در جمل، صفین و نهروان قرآن می‌خواندند و حتی آن را بر نیزه کردند.
تصویر صوت