حدیث دوازده خلیفه در کنار حدیث منزلت، تصویر کاملی از جانشینی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌دهد. دعای ندبه امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام را در جایگاه هارون می‌نشاند و تورات نشان می‌دهد جایگاه دینی هارون پس از او فقط در فرزندانش ماند. پس پرسش این است که جایگاه امیرالمؤمنین پس از او به چه کسانی می‌رسد.

کهانت در نسل هارون

در تورات، خدا کاهنان و کاهن اعظم را فقط از فرزندان هارون قرار داد، نه فرزندان موسی. کسی اجازه نداشت به این جایگاه طمع کند و فرزندان هارون «مسح‌شده» خوانده می‌شدند. در امت اسلام نیز بالاترین مقام دینی از آن امیرالمؤمنین و فرزندان اوست؛ از امام حسن علیه‌السلام تا امام زمان علیه‌السلام.

حدیث دوازده خلیفه در منابع اهل سنت

پیامبر بارها خبر داد که پس از او دوازده امیر و خلیفه می‌آیند. در صحیح مسلم آمده است که اسلام تا دوازده خلیفه، که همه از قریش‌اند، عزیز و استوار می‌ماند. جابر بن سمره نقل می‌کند که هنگام بیان بخش پایانی، هیاهوی مردم بالا گرفت و او از پدرش پرسید پیامبر چه فرمود. عالمان اهل سنت در تعیین این دوازده نفر به زحمت افتاده‌اند؛ سیوطی در تاریخ الخلفا فهرستی آورده که با معیار «عزت اسلام» سازگار نیست. اما در روایات اهل‌بیت نام همه آمده است: نخستینشان امیرالمؤمنین و آخرینشان امام مهدی علیه‌السلام. حدیث دوازده خلیفه، استمرار امامت و طول عمر امام زمان را نیز روشن می‌کند.

حسادت به ولایت

یوسف در خواب یازده ستاره و خورشید و ماه را دید که برایش سجده می‌کنند و برادرانش ولایت او را برنتافتند. هارون و فرزندانش در تورات از زمین بنی‌اسرائیل سهمی نداشتند. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها نیز در ماجرای فدک با استدلال قرآنی ارث انبیا را اثبات کرد و به آیه ۱۶ سوره نمل استناد فرمود که سلیمان از داوود ارث برد. پیامبر درباره او فرموده بود فاطمه پاره تن من است و هر که او را به خشم آورد، مرا به خشم آورده است؛ روایتی که در صحیح بخاری نیز آمده است. او در همان مدت کوتاهی که فدک در اختیارش بود، درآمدش را صدقه می‌داد.

گوساله‌ای که سخن نمی‌گفت

آیه ۱۴۸ سوره اعراف می‌پرسد مگر ندیدند که گوساله با آنان سخن نمی‌گوید و راهی به آنان نشان نمی‌دهد؟ گوساله سامری فقط صدا داشت؛ نه سخن می‌گفت و نه هدایت می‌کرد. هر کس جای خلیفه الهی بنشیند، همین حال را دارد. شرح بیشتر را در مقاله گوساله سامری و جلسه قبل را در جلسه ۵۹ تفسیر دعای ندبه ببینید. ویدئوی کامل جلسه شصتم در همین صفحه است.

فهرست زمانی سخنرانی:

  • 00:00 - حدیث منزلت؛ دو تفاوت هارون (ع) و امیرالمؤمنین (ع)
  • 03:15 - کهانت فقط در نسل هارون (ع)، نه موسی (ع)
  • 06:35 - کاهن اعظم و مفهوم «ماشیح»
  • 09:55 - منجی از نسل اسماعیل (ع)
  • 13:10 - قربانی کاهن برای گناه
  • 16:30 - بالاترین مقام دینی از آن امیرالمؤمنین (ع) و فرزندانش
  • 19:45 - حدیث دوازده امیر در صحیح بخاری و مسند احمد
  • 23:00 - جدایی سیاست از دیانت
  • 26:25 - یهودیان مدینه و روزه عاشورا
  • 29:40 - «اولهم علی و آخرهم المهدی»
  • 32:55 - فهرست سیوطی از دوازده خلیفه
  • 36:40 - عزت اسلام وابسته به دوازده خلیفه
  • 39:30 - امام زمان (عج)؛ آخرین خلیفه
  • 42:45 - یازده ستاره در خواب یوسف (ع)
  • 46:10 - هیاهو هنگام شنیدن «کلهم من قریش»
  • 49:25 - هارون (ع) و فرزندانش بی‌ارث از زمین
  • 52:40 - استدلال قرآنی حضرت زهرا (س) درباره فدک
  • 56:00 - سهم لاویان و کاهنان در تورات
  • 59:15 - عصای موسی (ع) و ذوالفقار
  • 02:35 - محبوب‌ترین فرد نزد پیامبر (ص)
  • 05:55 - «فاطمة بضعة منی»
  • 09:10 - سامری و اشکال نام سامره
  • 12:25 - «لا مساس» و سوزاندن گوساله
  • 15:50 - «عجلا جسدا له خوار»
  • 19:05 - قرآن بدون ولایت؛ «و لا یزید الظالمین الا خسارا»
  • 25:40 - رنجش حضرت زهرا (س) تا پایان عمر
  • 28:55 - گوساله‌ای که سخن نمی‌گوید
  • 35:35 - «و قد آتیناک من لدنا ذکرا»
user picture

این حدیث در صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابی‌داوود، مسند احمد بن حنبل و منابع دیگر با تعبیرهایی مانند دوازده امیر یا دوازده خلیفه نقل شده است. در روایت مسلم آمده است که اسلام تا دوازده خلیفه که همه از قریش‌اند، عزیز خواهد بود.
عالمان اهل سنت در تعیین آنان اختلاف دارند و فهرست‌هایی مانند فهرست سیوطی با معیار عزت اسلام سازگار نیست. در روایات اهل‌بیت (ع) نام هر دوازده نفر آمده است: نخستینشان امیرالمؤمنین علی (ع) و آخرینشان امام مهدی (عج) است که زنده و غایب است.
در تورات، کهانت و مقام کاهن اعظم فقط به هارون (ع) و فرزندانش سپرده شد، نه فرزندان موسی (ع)، و کسی حق نداشت به این جایگاه طمع کند. این شباهتی روشن با امامت در نسل امیرالمؤمنین (ع) است که پیامبر (ص) او را در جایگاه هارون (ع) نشاند.
قرآن می‌فرماید آیا ندیدند که این گوساله با آنان سخن نمی‌گوید و راهی به آنان نشان نمی‌دهد. گوساله فقط صدا داشت. این تعبیر نشان می‌دهد هر کسی که جای خلیفه الهی بنشیند، توان هدایت ندارد؛ هدایت از آنِ کسی است که خدا برگزیده است.
تصویر صوت